ભારતનું સોનું અને સમાજ માટેની જવાબદારી

 

ભારત ખરેખર "સુવર્ણ ભૂમિ" ત્યારે જ બની શકે, જ્યારે આ સોનું માત્ર તિજોરીમાં નહીં પરંતુ લોકોના જીવનમાં ચમકે. વ્યક્તિગત સંપત્તિની સાથે સોનાને સામાજિક જવાબદારી તરીકે જોવાની માનસિકતા વિકસાવવી એ આજના સમયમાં અત્યંત જરૂરી બની ગઈ છે.

ભારતનું સોનું અને સમાજ માટેની જવાબદારી

ભારત સોનાનો દેશ ગણાય છે. ખાસ કરીને ભારતમાં મહિલાઓ પાસે સૌથી વધુ સોનું જોવા મળે છે. આ સાથે મંદિરોમાં પણ અણગણિત સોનાનો ભંડાર સંગ્રહાયેલો છે. અંદાજ મુજબ, ભારતના કુલ સોનામાંથી લગભગ 40 ટકા જેટલો હિસ્સો દક્ષિણ ભારત પાસે છે. લગ્ન, તહેવાર અને પરંપરાગત પ્રસંગો માટે સોનાનું મહત્વ એટલું વધારે છે કે તેને માન, ગૌરવ અને સમૃદ્ધિનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે.

પરંતુ એક મોટો પ્રશ્ન એ છે કે જ્યારે સમાજમાં સંકટની પરિસ્થિતિ ઉભી થાય છે – ભલે તે કુદરતી આફતો હોય, આર્થિક મંદી હોય કે સામાન્ય લોકો માટે જીવન જળવાઈ રહેવાની મુશ્કેલી – ત્યારે આ સોનાનો ઉપયોગ લોકોની મદદ માટે કેમ થતો નથી? મંદિરોમાં જ અણમોલ ધન પડેલું છે, પરંતુ સામાન્ય માણસની જરૂરિયાત સમયે આ સંપત્તિ કામ નથી આવતી.

સોનાની સાચવણી એક પરંપરા અને ભવિષ્યની સુરક્ષા તરીકે કરવામાં આવે છે, પણ જો તે માત્ર લોકપ્રદર્શન, આડંબર કે સંગ્રહ પૂરતું જ રહી જાય તો તેનો કોઈ સામાજિક લાભ નથી થતો. સમાજમાં ગરીબી, બેરોજગારી, આરોગ્યની અછત અને શિક્ષણની તંગી જેવી સમસ્યાઓ વચ્ચે સોનું માત્ર લોકપ્રિય પરંપરાનું પ્રતિક બનીને બેસી રહે એ વિચારવા જેવી બાબત છે.

જો મંદિરોમાં રહેલા સોનાનો થોડો ભાગ પણ સામાજિક કલ્યાણ માટે ઉપયોગ કરવામાં આવે – જેમ કે હોસ્પિટલ, શાળા, આશ્રમ, ગરીબોના પુનર્વસન માટે – તો કરોડો લોકોના જીવનમાં બદલાવ આવી શકે છે. ભારતીય મહિલાઓનું સોનું પણ માત્ર ઘરમાં બંધ ન રહીને, સામાજિક સહાય માટે ઉપયોગી થાય તો સમાજમાં સકારાત્મક પરિવર્તન લાવી શકાય.

આજે સમયની માંગ છે કે સોનાને માત્ર પરંપરા કે ગૌરવનું પ્રતિક ન રાખવામાં આવે, પરંતુ તેને માનવતાની સેવા અને સમાજના વિકાસ માટે પ્રેરણાસ્ત્રોત બનાવવામાં આવે. સાચી સમૃદ્ધિ એ નથી કે કેટલું સોનું સંગ્રહિત છે, પરંતુ એ છે કે તે સોનાથી કેટલા જીવનો ઉજળા થાય છે.

સોનું: વ્યક્તિગત સંપત્તિ નહીં, સમાજની જવાબદારી

ભારતમાં સોનાને સંપત્તિ, સુરક્ષા અને ગૌરવનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને દક્ષિણ ભારતમાં, મહિલાઓ અને મંદિરો પાસે અણગણિત સોનાનો ભંડાર છે. અંદાજ મુજબ દેશના કુલ સોનામાંથી લગભગ 40 ટકા જેટલો હિસ્સો દક્ષિણ ભારત પાસે છે.

પરંતુ, પ્રશ્ન એ છે કે આ સોનું માત્ર વ્યક્તિગત સંગ્રહ અને ધાર્મિક શોભા પૂરતું જ કેમ સીમિત છે? જ્યારે રાષ્ટ્ર આર્થિક સંકટમાંથી પસાર થાય છે, કે સામાન્ય નાગરિકોને આરોગ્ય, શિક્ષણ અને રોજગારીની સમસ્યા થાય છે, ત્યારે આ સોનાનો સમાજને સીધો લાભ કેમ ન મળે?

સાચા અર્થમાં, સોનું માત્ર વ્યક્તિગત સુરક્ષાનું સાધન નથી, પરંતુ તે સમાજ અને રાષ્ટ્ર માટે પણ જવાબદારી છે. જો મંદિરોમાં રહેલા અતિ વિશાળ ખજાનાનો થોડો ભાગ પણ શિક્ષણ, આરોગ્ય, ગરીબી નાબૂદી, યુવાનોની રોજગારી અને સ્ત્રીશક્તિ વિકાસ માટે વપરાય, તો કરોડો લોકોના જીવનમાં પરિવર્તન આવી શકે.

સોનાની સાચી કિંમત તેના ગહનામાં નહીં, પરંતુ તેના માનવતાપૂર્ણ ઉપયોગમાં છે. જો ઘરોમાં અને મંદિરોમાં પડેલું સોનું કલ્યાણકારી પ્રવૃત્તિઓમાં રોકવામાં આવે, તો ભારત ખરેખર "સુવર્ણ ભૂમિ" બની શકે.

મંદિરની સંપત્તિ અને સમાજની જરૂરિયાતો

તિરૂમાલા તિરુપતિ દેવસ્થાનમ્ (TTD) એ વિશ્વના સૌથી સમૃદ્ધ મંદિરોમાં ગણાય છે. ટ્રસ્ટીઓએ જાહેર કરેલા આંકડા પ્રમાણે આ મંદિર પાસે:

• 14 ટનથી વધુ સોનું,

• ₹14,000 કરોડથી વધુની ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ,

• 960 મિલકતો (કિંમત અંદાજે ₹2 લાખ કરોડથી વધુ),

• અને માત્ર છેલ્લા બે વર્ષમાં જ હુંડીમાં ₹700 કરોડથી વધુ રોકડ એકત્ર થયું છે.

જો માત્ર આ ₹700 કરોડની રકમને દેશના 150 કરોડ નાગરિકોમાં વહેંચી દેવાય તો દરેક વ્યક્તિને આશરે ₹5 મળે. એક વ્યક્તિ માટે આ રકમ બહુ નાની લાગે, પરંતુ આ આંકડો બતાવે છે કે મંદિરોમાં કેટલું અતિ વિશાળ ધન પડેલું છે.

મંદિરોનું સોનું: ભક્તિથી અર્થતંત્ર સુધી

ભારતમાં મંદિરો માત્ર ધાર્મિક શ્રદ્ધાનું કેન્દ્ર નથી, પણ સંપત્તિ અને સોનાના ભંડાર માટે પણ જાણીતા છે. તાજેતરમાં તમિલનાડુના ૨૧ મંદિરોમાં શ્રદ્ધાળુઓ દ્વારા ચઢાવવામાં આવેલા ૧૦૦૦ કિલોગ્રામથી વધુ સોનું પીગાળી ૨૪ કેરેટના સોનાના બિસ્કિટમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવ્યું છે. આ બિસ્કિટો બેંકોમાં જમા કરવામાં આવ્યા છે.

આ યોજનાથી મંદિરોને દર વર્ષે અંદાજે ₹૧૭.૮૧ કરોડ રૂપિયાનું વ્યાજ મળે છે. આ આંકડો માત્ર એક રાજ્યના ૨૧ મંદિરોનો છે, જે દર્શાવે છે કે જો સમગ્ર દેશમાં મંદિરોમાં રહેલા અણગણિત સોનાને યોગ્ય રીતે રોકાણમાં મૂકવામાં આવે તો કેટલું મોટું આર્થિક ફાયદો મેળવી શકાય.

---

આ નિર્ણયના ફાયદા

1. સુરક્ષા – મંદિરમાં પડેલું સોનું ચોરી અથવા નુકસાનથી બચી જાય છે.

2. આર્થિક લાભ – બિસ્કિટ રૂપે બેંકમાં જમા કરેલા સોનાથી નિયમિત વ્યાજ પ્રાપ્ત થાય છે.

3. સમાજ કલ્યાણ માટે ઉપયોગ – મળેલું વ્યાજ આરોગ્ય, શિક્ષણ, ગરીબોની મદદ, મંદિર સંચાલન અને અન્ય કલ્યાણકારી પ્રવૃત્તિઓમાં વાપરી શકાય છે.

4. રાષ્ટ્રીય અર્થતંત્રને મજબૂતી – સોનાનું બેંકિંગ સિસ્ટમમાં આવવાથી દેશના વિદેશી વિનિમય ભંડારમાં સુધારો થાય છે.

---

પ્રશ્નો પણ છે

તેમ છતાં પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે આ વ્યાજમાંથી કેટલો ભાગ ખરેખર સામાન્ય લોકોના હિત માટે ખર્ચાય છે? જો આ વ્યાજ મંદિરોના ખર્ચા અને વૈભવી પ્રવૃત્તિઓમાં જ વપરાય તો તેનો સમાજ પર ખાસ પ્રભાવ નહીં પડે. પરંતુ જો તેનો ઉપયોગ શિક્ષણ, આરોગ્યસેવા અને ગરીબી નિવારણ માટે થાય, તો આ સોનાનો સાચો અર્થપૂર્ણ ઉપયોગ ગણાશે.

---

નિષ્કર્ષ

તમિલનાડુના ૨૧ મંદિરોનું આ પગલું અન્ય મંદિરો માટે પ્રેરણાદાયી છે. શ્રદ્ધાળુઓ દ્વારા અર્પણ કરાયેલ સોનું માત્ર તિજોરીમાં જ નહીં, પણ બેંકિંગ અને રોકાણ દ્વારા સમાજ માટે પ્રગતિનું સાધન બની શકે છે. જો સમગ્ર ભારતના મંદિરો આ દિશામાં આગળ વધે, તો મંદિરોનું સોનું રાષ્ટ્રના અર્થતંત્રમાં સુવર્ણ ઉમેરો કરશે.