ઉતરાણ

 

મારો પ્રિય તહેવાર – ઉતરાણ

મારો સૌથી પ્રિય તહેવાર એટલે ઉતરાણ. ભારત દેશનો આ એક એવો અનોખો તહેવાર છે, જે દર વર્ષે અંગ્રેજી મહિનાની 14મી જાન્યુઆરીએ નિશ્ચિત રીતે આવે છે. સૂર્ય ઉત્તર દિશામાં પ્રવેશ કરે છે અને એની સાથે જ મનુષ્યના મનમાં પણ નવી ઊર્જા, નવી આશા અને નવા ઉમંગો જન્મ લે છે.

ઉતરાણ માત્ર તહેવાર નથી, એ તો આકાશ સાથે સંવાદ કરવાની કળા છે. હવામાં ઉડતી ધૂળથી પવનની દિશા નક્કી કરવી, પતંગને માથા ઉપર  ઘસી વાંકી કરવી, અને જ્યારે પતંગ એક બાજુ નામે ત્યારે એને કન્ની બાંધી સંતુલિત કરવી—આ બધું જાણે એક વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા જ હોય તેમ લાગતું.

પતંગોના નામ તો કેટલાંય!
મટકી પતંગ, લફ્ફુક પતંગ, ગાંડો પતંગ—નામ સાંભળતાં જ હાસ્ય અને આનંદ છલકાઈ ઊઠે.
દોરીના પણ કેટલાં પ્રકાર! ચાર મિનાર, સાંકળ  આઠ, હાથી છાપ—દરેક દોરીની પોતાની ઓળખ અને પોતાની શાન હતી.

બાળપણની વાત કરું તો, એક નાની ફીરકી અને પાંચ પૈસાની ફૂદ્દીથી જ ઉતરાણની તૈયારી એક મહિના પહેલા શરૂ થઈ જતી. છત પર નહીં, પરંતુ દિલમાં પતંગ ઊડવા લાગી જતી. સાંજ પડે એટલે પતંગ ચગાવાની પ્રેક્ટિસ, અને રાતે સુતાં પહેલાં કાલે કઈ પતંગ લાવવી એની ચર્ચા.

એક ઘટના આજે પણ સ્મૃતિપટ પર સ્પષ્ટ છે.
હું અને મારો મિત્ર પતંગ ચગાવવા ગયા હતા. મેં એને કહ્યું,
“તું પતંગને જરા દૂર જઈ છોડ, હું ચગાવું છું.”
એ જેમજ પતંગ ઉડાવવા આગળ વધ્યો, પાછળથી અચાનક એક ભેંસ આવી અને એને ઉલાળી દીધો!
પતંગ તો રહી ગઈ, પણ એ ક્ષણની હાસ્યભરી યાદ આજે પણ દિલને હળવું કરી દે છે.

આજે આ વાતોને ચાલીસ વર્ષથી વધુ સમય વીતી ગયો છે.
આજે પતંગ ઉડાડવા ટેરેસ પર જવાની વાત તો દૂર રહી,
ઉમર સાથે ઉમંગ, શોખ અને મન બધું બદલાતું ગયું છે.

છતાં પણ, ઉતરાણ આવે એટલે મન પાછું બાળપણમાં પહોંચી જાય છે.
આકાશમાં ઉડતી પતંગો માત્ર દોરાથી બંધાયેલી નથી,
એ તો આપણી યાદો, આપણા સપનાઓ અને આપણા ભૂતકાળ સાથે બંધાયેલી છે.

ઉતરાણ આપણને શીખવે છે—
જીવનમાં સંતુલન રાખવું,
પવન સામે ઝૂકતાં શીખવું,
અને દોરો હાથમાં મજબૂત પકડવો.

આજેય જ્યારે આકાશમાં રંગબેરંગી પતંગો દેખાય છે,
ત્યારે સમજાય છે કે
ઉતરાણ માત્ર તહેવાર નથી, એ તો લાગણીઓનો ઉત્સવ છે.